Wiele dzieci postrzega matematykę jako coś abstrakcyjnego: system liczb i reguł oderwany od ich własnych doświadczeń. Jedne podchodzą do niej z lękiem, inne z obojętnością. Każde zagadnienie lub pojęcie matematyczne staje się jednak łatwiejsze do zrozumienia, gdy zostaje osadzone w historii. Dzięki temu połączeniu uczniowie zaczynają dostrzegać, co liczby naprawdę oznaczają i dlaczego mają znaczenie.
Od liczb do historii
Jerome Bruner (1991) twierdził, że ludzie myślą poprzez opowieści — jest to naturalny sposób, w jaki nadajemy sens otaczającemu nas światu. Gdy pojęcia matematyczne zostają umieszczone w kontekście narracyjnym, przestają być abstrakcyjne, a zyskują cel i znaczenie. Badania pokazują, że historie pobudzają wyobraźnię i redukują lęk, jaki wielu uczniów odczuwa wobec matematyki (Ashcraft, 2002; Maloney & Beilock, 2012). Dzięki opowieści uczniowie mogą dostrzec, jak matematyka łączy się z życiem codziennym: gdy obliczają zapasy potrzebne do misji, dzielą przedmioty między bohaterów lub planują trasę podróży, liczby zaczynają mieć sens.
Kieran Egan (1986) podkreślał, że wyobraźnia i emocje są siłami napędowymi uczenia się. Storytelling daje dzieciom coś, co mogą poczuć, wyobrazić sobie i zapamiętać. Dziecko pomagające bohaterowi opowieści podzielić pizzę na równe części znacznie łatwiej zrozumie pojęcie jednej drugiej niż wtedy, gdy zostanie ono zapisane jedynie jako symbol na tablicy.
Storytelling jako pomost do inkluzywności
Jednym z najpotężniejszych aspektów storytellingu jest to, że daje on każdemu uczniowi szansę aktywnego udziału. Tworzy środowisko uczenia się, w którym każde dziecko może się zaangażować, niezależnie od poziomu umiejętności, pochodzenia czy sposobu myślenia. Opowieści budują wspólną podstawę rozumienia wśród uczniów o różnych stylach uczenia się, doświadczeniach językowych i poziomach pewności siebie. Van den Heuvel-Panhuizen (2012) zauważa, że gdy matematyka zostaje osadzona w historii, narracja staje się „nośnikiem myślenia”, który łączy język z rozumowaniem logicznym. Nowsze badania Trakulphadetkrai (2022) pokazują, że storytelling wspiera rozwój językowy i pomaga uczniom nadawać sens pojęciom matematycznym poprzez znane, codzienne doświadczenia.
Storytelling zapewnia także poczucie bezpieczeństwa. W obrębie historii błędy nie są porażkami, lecz naturalnymi krokami na drodze do zrozumienia. Jo Boaler (2022) podkreśla, że poczucie przynależności jest fundamentem matematycznej pewności siebie. Gdy uczniowie czują, że ich pomysły i sposoby myślenia są cenione, rozwijają większe zainteresowanie, wytrwałość i radość z uczenia się — nawet wtedy, gdy wyzwania są wymagające.
Współczesna perspektywa pedagogiczna
Toor i Mgombelo (2015) opisują storytelling jako sposób na „uczłowieczenie matematyki”. Podkreślają oni, że nauczanie nie polega jedynie na przekazywaniu wiedzy, lecz jest procesem, który dociera do ucznia jako istoty myślącej i odczuwającej, poszukującej swojego miejsca we wspólnocie klasowej.
Podobnie Peni i Phakeng (2021) pokazują, że storytelling pomaga budować wspólnoty uczące się, które są otwarte i inkluzywne, zwłaszcza w klasach wielokulturowych, gdzie uczniowie wnoszą różnorodne doświadczenia, języki i formy ekspresji.
Poprzez opowieści dzieci uczą się dyskutować, słuchać, rozumować i rozumieć siebie nawzajem. W ten sposób lekcja przestaje być indywidualnym ćwiczeniem, a staje się wspólną podróżą myśli i znaczeń.
Od teorii do praktyki
W kontekście edukacji greckiej badania Ioanny Kaiafy i Charalambosa Lemonidisa (2020) wykazały, że wykorzystanie opowieści w nauczaniu ułamków znacząco poprawiło zarówno rozumienie, jak i zaangażowanie wszystkich uczniów, szczególnie tych, którzy początkowo mieli największe trudności. Storytelling działał jako językowa i emocjonalna rama, czyniąc matematykę bardziej dostępną i angażującą dla każdego ucznia.
Podobne wyniki odnotowano w nowszych badaniach (Whitney, 2020; Trakulphadetkrai, 2022): gdy matematyka zostaje osadzona w historiach lub zadaniach narracyjnych, uczniowie rozwijają większą kreatywność, refleksyjność i wytrwałość w rozwiązywaniu problemów.
Storytelling, współpraca i sens
Storytelling nie jest jedynie kolejną metodą nauczania — jest sposobem myślenia. Gdy dzieci wspólnie rozwiązują problem poprzez historię, współpraca pojawia się naturalnie: dzielą się rolami, łączą pomysły i wspólnie poszukują rozwiązań. Opowieść nadaje im wspólny cel i ramy, które łączą ich wysiłki.
Choć storytelling oferuje potężne podejście do edukacji matematycznej, jego wdrażanie może wiązać się z wyzwaniami. Ograniczony czas realizacji programu, sztywne podstawy programowe oraz zróżnicowany poziom przygotowania nauczycieli mogą utrudniać stosowanie działań narracyjnych w praktyce. Jednak nawet niewielkie kroki — takie jak krótkie zadanie epizodyczne, problem oparty na postaci czy wspólne tworzenie historii — mogą uczynić tę metodę dostępną.
Projekt Enigmathico opiera się właśnie na tej filozofii. Storytelling stanowi rdzeń procesu uczenia się, a jednocześnie ma na celu wspieranie nauczycieli w pokonywaniu barier praktycznych. Uczniowie stają się protagonistami, którzy wykorzystują matematykę do rozwiązywania problemów ze świata rzeczywistego — od obliczania rozmiaru plamy oleju po projektowanie zrównoważonego miasta. Każde pojęcie matematyczne zyskuje cel, a każdy uczeń znajduje swoją rolę we wspólnym procesie.
Ludzki wymiar matematyki
Storytelling przywraca matematyce coś, co często bywa pomijane: radość odkrywania i siłę ludzkich relacji. Poprzez opowieści uczniowie uświadamiają sobie, że matematyka nie jest serią poprawnych odpowiedzi, lecz sposobem rozumienia świata, wyjaśniania zjawisk i twórczego myślenia.
Jak podkreśla Boaler (2016), matematyka jest ludzkim i kreatywnym przedsięwzięciem — dziedziną, której nie uczy się mechanicznie, lecz doświadcza poprzez myślenie, wyobraźnię i współpracę. A jak pokazuje pedagogika storytellingu, każdy uczeń może w niej uczestniczyć, o ile zaoferujemy mu historię, która do niego przemówi i da mu powód do myślenia.
Jak podkreśla Boaler (2016), matematyka jest ludzkim i kreatywnym przedsięwzięciem — dziedziną, której nie uczy się mechanicznie, lecz doświadcza poprzez myślenie, wyobraźnię i współpracę. A jak pokazuje pedagogika storytellingu, każdy uczeń może w niej uczestniczyć, o ile zaoferujemy mu historię, która do niego przemówi i da mu powód do myślenia.
Zakończenie
Storytelling czyni matematykę bardziej dostępną, ponieważ przekształca abstrakcyjne idee w ludzkie doświadczenia. Buduje mosty między emocją a logiką, językiem a myśleniem, różnorodnością a uczestnictwem. Gdy uczniowie doświadczają pojęć matematycznych poprzez historie, odczuwają poczucie przynależności, rozumieją głębiej i uczą się z radością. Ponieważ gdy matematyka przemawia językiem storytellingu, przemawia językiem każdego dziecka.
Bibliografia Ashcraft, M. (2002). Math anxiety: Personal, educational, and cognitive consequences.
Boaler, J. (2016). Mathematical Mindsets.
Boaler, J. (2022). Limitless Mind: Learn, Lead and Live without Barriers. Penguin.
Bruner, J. (1991). The Narrative Construction of Reality.
Egan, K. (1986). Teaching as Storytelling.
Kaiafa, I. & Lemonidis, C. (2020). Teaching Fractions through Storytelling.
Peni, R. & Phakeng, M. (2021). Storytelling as a pedagogy for inclusive mathematics classrooms.
Toor, A. & Mgombelo, J. (2015). Teaching Mathematics through Storytelling: Engaging the Being of a Student in Mathematics.
Trakulphadetkrai, N. (2022). Mathematics through Stories: Strengthening conceptual understanding and language development.
Van den Heuvel-Panhuizen, M. (2012). Realistic Mathematics Education and Contextual Learning.
Whitney, B. (2020). Narrative problem-solving in mathematics education.